بازیافت باطری به دلیل وجود  فلزات سنگین درساختار آنها و نقش این فلزات در  آلودگی محیط زیست از اهمیت ویژه ای برخوردار است.

باطری ها                            

زمانی که شما به یک منبع انرژی قابل حمل و راحت نیاز دارید. می توانید به باطری ها اطمینان کنید.

باطری ها در شکل  و اندازه های  مختلف انرژی  مورد  نیاز  شما را تامین می نمایند.     معمولا" باطری ها

در جایی کار میکنند که ما آنها را نمی بینیم .باطری ها نوسان برق را کنترل می کنند همچنین به عنوان تامین کننده انرژی پشتیبان مورد استفاده قرار میگیرند. در مواقع بحرانی در بیمارستانها و عملیات نظامی کاربرد دارند. انعطاف پذیری باطری ها در مصارف گوناگون به دلیل تنوع اندازه و شکل آنهاست

 

اما تمام باطری ها دارای دو عنصرعمومی هستند که ترکیب این دو باعث تولید انرژی

می شود. که عبارتند از محلول الکترولیت و فلزات سنگین

                                                        

 

بازیافت باطری می تواند از نشر فلزات سنگین در خاک و هوا جلوگیری نماید .

 

آدرس دانشگاه ها و مراکز آموزش عالي ايران و جهان

آدرس دانشگاه ها و مراکز آموزش عالي ايران و جهان

دانشگاههاي خارجي	مراکز علمي و آموزشي ايران	دانشگاههاي ايراني
دانشگاه آريزونا آمريکا دانشگاه هاروارد آمريکا دانشگاه استانفورد آمريکا دانشگاه فلوريدا آمريکا دانشگاه مي چيگان آمريکا دانشگاه ماساچوست آمريکا دانشگاه واشنگتن آمريکا دانشگاه آکسفورد دانشگاه اسلامي براي مطالعات پيشرفته (لندن) دانشگاه مک گيل کانادا دانشگاه کواينز کانادا دانشگاه يورک کانادا دانشگاه ويکتوريا نيوزلند دانشگاه اسيوط مصر دانشگاه ليون فرانسه دانشگاه انسرب فرانسه دانشگاه انگرز فرانسه دانشگاه اورلينز فرانسه دانشگاه برلين آلمان دانشگاه فري برگ آلمان دانشگاه هيدلبرگ آلمان دانشگاه لوييس ايتاليا دانشگاه کاتانيا ايتاليا دانشگاه گنوا ايتاليا دانشگاه مسينا ايتاليا دانشگاه صنعتي جنوب چين دانشگاه بين المللي اسلامي مالزي دانشگاه کويت	سازمان مديريت صنعتي شبکه اطلاع رساني رشد شبکه اطلاع رساني اکسير ايز ايران سازمان آموزش فني و حرفه اي مجتمع آموزشي امير بهادر گروه آموزشي مداوم معاونت آموزشي وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکي شبکه آموزشي وزارت بهداشت و آموزش پزشکي مجتمع فني تهران	دانشگاه تهران دانشگاه الزهرا دانشگاه علامه طباطبايي دانشگاه  امير کبير دانشگاه تربيت مدرس دانشگاه خواجه نصير طوسى دانشگاه شهيد بهشتى دانشگاه صنعتى شريف دانشگاه علوم پزشکي ايران دانشگاه علوم پزشکى تهران دانشگاه علم و صنعت ايران دانشگاه امام صادق دانشگاه هنر دانشگاه امام خميني دانشگاه پيام نور دانشگاه آزاد اسلامى ( واحد جنوب) دانشگاه اصفهان دانشگاه صنعتى اصفهان دانشگاه علوم پزشکي اصفهان دانشگاه بوعلى سينا دانشگاه شيراز دانشگاه علوم پزشکى شيراز دانشگاه تبريز دانشگاه فردوسى مشهد دانشگاه يزد دانشگاه کاشان دانشگاه شهيد باهنر دانشگاه گيلان دانشگاه شهيد چمران دانشگاه علوم پزشکي کرمانشاه دانشگاه مازندران دانشگاه اراک

  

با زباله های الکترونیکی چه باید کرد؟

 

با زباله های الکترونیکی چه باید کرد؟

 

کامپیوترها و وسایل الکترونیکی گرچه کیفیت زندگی ما را به میزان زیادی بالا برده اند، اما نوع جدیدی از زباله ایجاد کرده اند که هم رشدی سه برابر زبالة خانگی دارد و هم سمی تر از آن می باشد. به این نوع زباله اصطلاحاً e-waste می گویند. زباله های الکترونیکی معمولاً شامل باطریها بخصوص باطریهای قابل شارژ، کامپیوترها، مانیتورها و تجیهزات کامپیوتری، استریوها، تلویزیونها، ویدئوها و غیره می باشند که هر یک شامل موادی هستند که از نظر زیست محیطی خطرناک به حساب می آید. به عنوان مثال مانیتور کامپیوتر بین 4 تا 6 پوند و یک تلویزیون رنگی 27 اینچی به طور متوسط 8 پوند سرب دارد که یکی از زیانهای آن آسیبهای مغزی در کودکان است.  CPU نیز شامل مقادیر اندکی جیوه و/یا کادمیوم است که مواد سرطان زای شناخته شده ای هستند. زبالة الکترونیکی همچنین شامل فلزات سنگین سمی دیگری چون آرسنیک، آنتیموان، برلیوم، باریم، کروم، مس، نیکل و روی می باشد. از زیانهای کروم می توان به ایجاد فشار خون بالا، کمبود آهن، بیماریهای کبدی و آسیبهای مغزی و عصبی اشاره نمود.

در واقع یک وسیلة الکترونیکی که هنگام نشستن پشت میز و کار کردن با آن خطرناک به حساب نمی آید، هنگامی که به صورت آشغال دور ریخته می شود تبدیل به زباله ای می شود که سومین منبع بزرگ سرب در زبالة جامد شهری به حساب می آید.

حال بایستی با این زباله های خطرناک چه کرد؟ مسلماً دفن یا سوزاندن این مواد که به طور وسیعی انجام می شود راه حل مناسبی نیست یا حداقل آخرین راه حلی است که باید بدان اندیشید. زیرا با دفن این زباله ها یا تلنبار کردنشان در محیط خرد و شکسته می شوند و بنابراین مواد سمی موجود در آنها راه خود را به سفره های آب زیرزمینی می یابد و سوزاندن آنها نیز تنها گازهای سمی خطرناک وارد محیط زیست می سازد.

بنابراین بهتر آن است که در قدم اول تلاش کنیم تا این وسایل هر چه دیرتر به زباله تبدیل شوند. با خرید تجهیزاتی که قابل ترقی دادن هستند می توان عمر محصول را تا حد ممکن افزایش داد. یا مثلاً مانیتور کامپیوتر را برای استفاده نگه داشت و تنها بخش پردازندة مرکزی (CPU) را تعویض نمود. می توان با اضافه کردن حافظه به یک کامپیوتر یا ترفیع دادن نرم افزاری از آن همچنان استفاده کرد. این نه تنها مقرون به صرفه است بلکه به نفع محیط زیست نیز می باشد. کامپیوترهای کار کرده را همچنین می توان به خیریه ها یا مدارس اهدا نمود یا آنها را به افراد، سازمانها یا مؤسسات دیگر فروخت.

بازیافت بهترین راه برای کامپیوترهای بسیار قدیمی که دیگر قابل ترفیع دادن نیستند یا بخصوص مانیتورهایی است که شکسته اند. تقریباً کل یک کامپیوتر می تواند بازیافت شود، از شیشة مانیتور گرفته تا پلاستیک کیس، مس موجود در منبع تغذیه، فلزات گران قیمت به کار رفته در مدارات، مودم یا منابع تغذیه. اما عملاً صرف هزینه های زیادی برای بازیافت ایمن این مواد به گونه ای که هیچ مشکل آلودگی برای محیط و کارکنان در این زمینه ایجاد نکنند لازم است.  

راه حل دیگر برای مشکل زبالة الکترونیکی آن است که شرکتهای تولید  کننده مسؤولیت سیل عظیم ابتکاراتی را که تولید می کنند بر عهده بگیرند. در واقع محصولات کهنه را از مشتریان پس بگیرند. ترفیع و بازیافت یک محصول بلا استفاده برای شرکت تولید کننده آسان تر است. همچنین این وظیفه می تواند شرکتهای تولید کننده را وادار سازد محصولاتشان را به گونه ای طراحی کنند که آسانتر قابل بازیافت باشد.

اما آیا تجزیة بیولوژیکی می تواند راه حل مقرون به صرفة دیگری باشد؟ آیا می توان با روشهای بیولوژیکی با استفاده از میکروارگانیسمهای خاص فلزات سنگین را بازیافت نمود و اینگونه از صرف روشهای هزینه بر و خطرناک شیمیایی رهایی جست یا با روشهای بیولوژیکی به محصولات ارزشمند دیگری دست یافت؟ آیا راه حل اساسی دیگر می تواند جایگزین کردن مواد سازندة وسایل الکترونیکی با موادی باشد که قابلیت فروپاشی زیستی را داشته باشند؟ این راه حل غریبی نیست. چنانچه یک شرکت ژاپنی (Fujitsu) با به کار بردن مواد قابل تجزیة زیستی با پایة گیاهی به جای پلی استایرن، نوارهای انتقالی ساخته است که برای بسته بندی تراشه های مقیاس بزرگ هنگام انتقال استفاده می شوند. این ماده از اسید پلی لاکتیک مشتق شده از ذرت ساخته شده است که هم از نظر زیستی قابل تجزیه است و هم هنگام سوزانده شدن گازهای سمی تولید نمی کند.

حال اگر بتوانیم مواد دیگری در خود تراشه ها یا دیگر اجزای داخلی وسایل الکترونیکی به کار ببریم که از نظر زیستی قابل تجزیه باشند، آیا قدمی دیگر به نفع خودمان برنداشته ایم؟

زار جديد بازيافت زباله هاي الكترونيك در ايران(قسمت دوم)

خبرگزاري فارس: قانون زباله هاي تجهيزات الكترونيكي و الكتريكي(WEEE) بازيافت زباله هاي الكترونيكي به ميزان چهار كيلوگرم به ازاي هر نفر را الزامي مي كند. به موجب اين قانون توليدكنندگان موظفند بودجه طرح هاي بازيافت را تامين كنند و خرده فروشان خدمات بازپس گيري را در اختيار مشتريان قرار دهند .

هريك از ما در خانه خود از يكي از وسايل ديجيتالي نظير كامپيوتر، پرينتر، تلويزيون، دوربين عكاسي و.... استفاده مي كنيم.
وسايل ديجيتالي كه هر از چند گاهي به دليل پيشرفت تكنولوژي ما را وسوسه مي كنند كه آنها را عوض كرده و نسخه هاي جديدتري از آنها را خريداري كنيم. اما آنچه در اين ميان توجه اكثر كاربران را به خود جلب مي كند، اين موضوع است كه بايد با آن وسايل قبلي چه كنيم.
در نگاه اول شايد اين فكر را در ذهن بپرورانيم كه اي كاش در كنار هريك از سطل هاي زباله در سطح شهر سطل هاي ويژه اي نيز براي بازيافت وسايل الكترونيكي وجود داشت تا اين زباله ها در آنجا جمع آوري مي شد. اما اگر كمي از خيال پردازي شيرين خود بيرون بياييم با اين حقيقت رو به رو مي شويم كه هنوز كشور ما در زمينه جمع آوري زباله هاي معمولي سطح شهر با مشكل مواجه است و اين زباله ها با نظم و قوانين خاصي جمع آوري نمي شوند، چه برسد به اينكه در كنار زباله هاي خانگي زباله هاي الكترونيكي نيز جمع آوري شوند!!!
در حالي كه بحث جمع آوري زباله هاي الكترونيكي در كشور ما يك بحث ناآشنا و جديد محسوب مي شود، در اكثر كشورهاي پيشرفته دنيا جمع آوري زباله هاي الكترونيكي به صورت قانونمند و به طور جدي جمع آوري مي شود.
ايران و زباله هاي الكترونيكي
عمر كوتاه تجهيزات كامپيوتري از يك طرف و تنوع طلبي مردم به استفاده از تجهيزات الكترونيكي جديد سبب شده است كه رفته رفته بحث زباله هاي الكترونيكي به مشكل بزرگ دنيا تبديل شود؛ مشكلي كه كشورهاي پيشرفته و بزرگ براي آن راه حلي يافته اند و با تصويب قانون خاص مربوط به آن و موظف شناساندن توليدكنندگان به بازيافت محصولات توليد شده خود اين مشكل را تا حدودي حل كرده اند.
قانون زباله هاي تجهيزات الكترونيكي و الكتريكي(WEEE) بازيافت زباله هاي الكترونيكي به ميزان چهار كيلوگرم به ازاي هر نفر را الزامي مي كند. به موجب اين قانون توليدكنندگان موظفند بودجه طرح هاي بازيافت را تامين كنند و خرده فروشان خدمات بازپس گيري را در اختيار مشتريان قرار دهند . زباله هاي الكترونيكي كه دستگاه هاي پي سي، كنسو ل بازي، مايكروويو و ماشين لباسشويي و.. . را در برمي گيرند، امروزه به عنوان سريع ترين منبع توليد زباله در اتحاديه اروپا شناخته شده اند .
بحث بازيافت زباله هاي الكترونيكي در دنيا به صورت جدي شروع شده است، اما در كشور ما اين موضوع هنوز به طور جدي مطرح نشده و طرح هاي داده شده نيز تنها در حد يك پيشنهاد مسكوت مانده است.
يكي از كارشناسان بازار رايانه در مورد نحوه بازيافت وسائل الكترونيكي در كشور مي گويد: "در تهران بعضي از افراد در امر خريد قطعات قديمي و رايانه هاي مستهلك فعاليت مي كنند و از طريق بازيافت اين قطعات درآمدهاي كلاني به دست مي آورند. فعاليت اين افراد در محله شوش تهران متمركز است. فعالان اين بازار با جدا كردن مس و طلاي موجود در بعضي از قطعات رايانه و با فروش اين مواد سود فراواني به دست مي آورند. در ضمن بسياري از قطعات موجود در اين رايانه هاي مستهلك سر از بازار لوازم الكترونيكي دست دوم درمي آورند." همچنين وي در ادامه مي گويد: "تعداد كثيري از اين قطعات غيرقابل استفاده و بازيافت بوده و به صورت سنتي دفن مي شوند كه اين امر به محيط زيست آسيب فراواني مي رساند و حتي در برخي موارد به آلوده كردن آب هاي زيرزميني منجر مي شود كه عواقب ناگواري در پي خواهد داشت."
علي كامراني از فعالان بازار خريد و فروش قطعات كامپيوتري نيز در اين مورد مي گويد: "با توجه به واردات رايانه هاي جديد و قطعات با كيفيت و كارآيي بالاي اين كالاها، قطعات قديمي از دور خارج مي شوند و اين امر بازار پر سودي را براي بازيافت كنندگان رايانه و قطعات فرسوده به وجود آورده است." وي در ادامه تصريح مي كند: "خريداران قطعات قديمي، مقاومت هاي درون قطعات را براي استفاده در تعمير رايانه هاي معيوب به كار مي گيرند از مس موجود در سيم ها و قطعات كامپيوتر و مقدار اندك طلاي موجود در بعضي از اين قطعات، هر يك از فعالان اين بازار سالانه 15 تا 20ميليون تومان سود به دست مي آورند."
وي در ادامه مي افزايد: "افزايش قيمت ها در بازار مس و طلا طي سال هاي گذشته سودآوري بازيافت قطعات رايانه را براي فعالان اين بازار دو چندان كرده است." در مقابل اين اظهارنظرها يكي از فعالان بازار خريد و فروش قطعات دست دوم رايانه اين بازار را فاقد سود مي داند و مي افزايد: "در حال حاضر بازار خريد و فروش قطعات رايانه ساكن است. به طور كلي قيمت خريد قطعات دست دوم و قديمي رايانه حدود يك چهارم قيمت قطعات جديد است، به همين دليل فعاليت در اين بازار به طور عادي سود خوبي در بر دارد." وي تصريح مي كند كه ركود فعلي بازار خريد و فروش قطعات دست دوم رايانه سود حاصل از اين كار را به حدود چهار تا پنج ميليون تومان در سال براي يك واحد فعال كاهش داده است

اشنای با فرایند تصفیه در تاسیسات بزرگ

شنايي با فرايندهاي تصفيه آب در تاسيسات بزرگ
Preliminary Treatment

Aeration

Coagulation

Flocculation

Sedimentation

Filtration

Disinfection

1 ـ آماده سازي اوّليه Preliminary Treatment
            اين نوع با توجه به نوع منابع آب متغير است ممكن است از يك ته نشيني ساده تشكيل شود و يا با استفاده از مواد شيميايي تصفيه شيميايي روي آن انجام شود هدف از مرحله پيش تصفيه جداسازي اجسام شناور، حذف جلبكها، ته نشيني مواد معلق قابل ته نشيني مي‌باشد.

جلبكها مهمترين عامل حذف، در فرايند پيش تصفيه هستند. مهمترين جلبكها شامل:

Blue – Green Algae

Green Algae

Diatomos

Pigmented Flagellate

 مهمترين مشكلات آلگها در فرايند تصفيه عبارتست از:
·        گرفتگي صافيها.

·        ايجاد قشر لزج ژلاتيني.

·        ايجاد رنگ، بو و مزه.

·        افزايش فرايند خوردگي.

·        تداخل در ساير فرايندهاي تصفيه.

·        بروز سميت

روشهاي كنترل
·        سولفات مس به ميزان يك ميلي‌گرم بر ليتر.

·        استفاده از كربن اكتيو گرانوله.

·        كاهش قليائيت به ميزان كمتر از 50 .

2 ـ هوادهي Aeration
            هوادهي به منظور حذف گازكربنيك، هيدروژن سولفوره، متان، آهن، منگنز، مزه و طعم آب انجام مي‌شود.

انواع روشهاي هوادهي:
·        هوادهي آبشاري.

·        هوادهي به روش چكانيدن.

·        هوادهي به روش پودر كردن آب.

·        باران مصنوعي

3- انعقاد  Coagulation
            مواد معلق موجود در آب قابل ته نشيني نيستند اين ذرات را كلوئيد مي‌نامند سطح خارجي هر ذره داراي بار الكتريكي منفي است و ذرات از هم دور ميشوند نيروي فوق را Zeta Potential مي‌گويند.

            مواد منعقد كننده به عنوان هسته هايي با يون مثبت ذرات كلوئيدي را به هم چسبانده و Flocc تشكيل مي‌دهد.              

جدول 1 ـ نوع و مقدار مواد منعقد كننده
 

مقدار مصرف mg/l
 فرمول شيميايي
 ماده منعقد كننده
 
15 – 100
 
 سولفات آلومينيوم
 
5 – 20
 
 سولفات مس
 
10 – 50
 
 سولفات فريك
 
5 – 25
 
 سولفات فرو
 
5 - 50
 
 آلومينات سديم
 

 4- فلوكولاسيون Flocculation

            پس از اختلاط ماده منعقد كننده با آب نياز به كنترل PH محيط مي‌باشد هر منعقد كننده در  خاصي بهترين راندمان را نشان مي‌دهد اين تاثيرات به كمك دستگاه جار تست ارزيابي و به كمك آهك PH محيط تنظيم مي‌گردد سپس به وسيله Padle در حوضچه تشكيل فلوكها، ذرات فلوك درشت مي‌گردد.

5- تَرسيب Sedimentation
            فلوكها كم كم درشتر شده در اثر سكون آب و طي رابطه  استوكس سقوط مي‌نمايد معمولاٌ در تجهيزات پيشرفته سه واحد اختلاط، انعقاد و ته نشيني را به صورت مشترك طراحي مي‌كنند.

 اين واحدها به چهار گروه تقسيم مي‌شود:

الف. Centrifloc

ب. Accelator

ج. Pulsator

د. (Lamela) Plate Settlers

 
 

 
6- Filtration
بسياري از ذرات معلق در واحد ته نشيني حذف مي گردد اما هنوز ذرات بسيارريزي وجود دارد كه بوسيله يك لايه شن دانه بندي شده به نام فيلتر حذف مي گردد انواع فيلترها شامل :‌

Slow sand filter

Rapid sand filter

Rapid Pressure filter

7- Disinfection
            روشهاي متعددي براي گندزدايي آب وجود دارد كه متداول‌ترين آن روش استفاده از كلر و تركيبات آن است. اين روش به وسيله دو نوع دستگاه تزريق مي‌گردد:

            الف) Hypochlorinator

            ب) Injection Gas Chlorine

الف. در اين روش از پودر هيپوكلريت كلسيم استفاده مي‌گردد پس از انحلال كلر در آب با غلظت 3 ميلي‌گرم برليتر برحسب درصد خلوص به وسيله پمپ ديافراگمي به خط انتقال آب تصفيه شده تزريق مي‌گردد.

ب. كلرزنهاي گازي كه توسط دستگاه Injector به داخل خط آب تصفيه تزريق مي‌گردد.

مزايا و معايب روشهاي گندزدايي:
در روش گندزدايي مايع تكنيك و تجهيزات بسيار ساده بوده، اما به علت ناخالصيهاي موجود در كلر نياز به كنترل و رسيدگي دائم دارد.

در روش گندزدايي گازي كيفيت تصفيه بسيار خوب انجام مي‌گردد اما اين دستگاهها همواره در معرض خطر نشت گاز و انفجار و نياز به آموزشهاي لازم جهت كنترل و حفاظت سيستم دارد.

 

 انتخاب فرآيند مناسب جهت تصفيه آب
با توجه به تنوع روشهاي مختلف تصفيه در اجتماعات، انتخاب بهترين گزينه تصفيه به شرايط مختلفي ازجمله جمعيت، كيفيت و كميت منابع آب و اعتبارات بستگي دارد.

منابع تامين آب در اجتماعات را به دو گروه عمده تقسيم مي‌نمايد:
·        منابع سطحي

·        منابع زيرزميني

گروه اوّل ازجمله منابع عمده در تامين آب براي اجتماعات بزرگ محسوب مي‌گردد اين منابع از لحاظ كمّي حجم قابل توجهي در اختيار اجتماعات زيستي قرار داده معمولاً با احداث سدّ در بالادست محل مصرف، اقدامات اوّليه جهت آبگيري و انتقال به تصفيه خانه انجام مي‌گردد. اين نوع منابع همواره در معرض خطر آلودگي‌هاي مختلف ازجمله آلودگي منابع سطحي به فاضلاب‌هاي شهري و صنعتي است كه از عمده مخاطرات آلودگي در اين منابع محسوب مي‌گردد. از طرفي تخليه پساب‌هاي كشاورزي به درياچه پشت سدها و افزايش تركيبات ازت و فسفر در فاضلاب اين گروه باعث رشد بي‌حد و حصر آلگها در پشت مخازن سد گرديده اين امر بر مشكلات ناشي از تصفيه مي‌افزايد معمولاّ چنانچه درياچه پشت سدها دچار آلودگي‌هاي جلبكي گردد با استفاده از تركيبات سولفات مس به مقدار يك ميلي گرم بر ليتر مي‌توان مخازن را پاكسازي نمود براي دستيابي به منابع سالم در اجتماعات بزرگ بهترين گزينه استفاده از فرآيندهاي پولساتورها است زيرا در اين روش فرآيند با سرعت بالا قادر خواهد بود طيف گسترده اي از ذرات كلوئيدي را از محيط واكنش جداسازي نمايد در پولساتورها با استفاده از تئوري جداسازي بستر لجن تماسي، راندمان جداسازي بهتر انجام مي‌گردد.

معمولاً در اجتماعات كوچك و يا در مناطقي كه دسترسي به منابع سطحي امكان پذير نمي‌باشد از منابع زيرزميني استفاده مي‌گردد دسترسي به اين منابع توسط چاه هاي عميق و به كمك پمپ‌هاي شناور امكان پذير است. با استفاده از روش لوله گذاري و گراول پك (gravel pack) مي‌توان ميزان آبدهي اين نوع چاهها را افزايش داد. منابع آبهاي زيرزميني معمولاً از نظر املاح محلول با توجه به بافت زمين داراي تركيبات افزون بر منابع سطحي هستند بعضي از اين تركيبات نظير تركيبات آهن و منگنز باعث تغييراتي در طعم و رنگ آب مي‌شوند. منابع زيرزميني آلوده لازم است با روش‌هاي مختلف، هوادهي شده تركيبات فوق به صورت اكسيد فلز نامحلول از محيط واكنش جداسازي گردد، روش هوادهي پلكاني، ساده ترين و ارزانترين روش در تصفيه آبهاي حاوي آهن و منگنز مي‌باشد.

چنانچه املاح موجود در منابع زيرزميني بيش از حد استاندارد باشد مشكلاتي را از نظر تغييرات رنگ، طعم، بو و ساير مشخصات فيزيكي، همچنين موانعي را از لحاظ مصرف ايجاد مي‌نمايند، استفاده از تركيبات كنترل كننده PH نظير آهك، سود، مواد منعقد كننده مانند سولفات آلومينيوم، كلرورفريك و غيره باعث توليد حجم زيادي لجن در تصفيه خانه هاي آب گرديده اين عمل مشكلات دفع لجن را به همراه دارد. با طراحي بسترهاي لجن خشك‌كن، انواع سانتريفوژها، فيلترهاي پرسي مي‌توان لجن مازاد توليدي را جمع‌آوري و دفع نمود در اين روشها دستگاههاي فيلتر پرس با توجه به فضاي كم اشغالي و راندمان نسبتا بالا از ساير روشها مناسب تر مي‌باشد در نهايت با توجه به توسعه جمعيت در جوامع جهان و كمبود آب شيرين و سالم به نظر ميرسد كشور ما نيز همانند اكثر كشورهاي در حال توسعه در سالهاي آتي ناگزير به جداكردن سيستم آب شرب و آب آشاميدني گردد و عملاً روش فوق كه طي 40 سال گذشته به عنوان روش قالب در تامين آب شهرها محسوب مي‌گردد در آينده نزديك نياز به بازنگري اساسي دارد در حال حاضر در شهرهاي بزرگ كشور بيش از 25 درصد از آب تصفيه شده بدون استفاده و در اثر نشت از اتصالات فرسوده موجود در شبكه توزيع از دست مي‌رود همچنين بصورت روزانه حجم عظيمي از آب تصفيه شده به مصارف غيرشرب مي‌رسد كه اين عمل بار مالي شديدي را بر مسئولان دولتي تحميل مي‌نمايد، علاوه بر موضوع فوق جدا سازي منابع مي‌تواند امكان تامين بعضي از املاح نظير آهن كه در سطح گسترده در جوامع ايجاد كمبود مي‌نمايد مرتفع كند.

منابع
1) Bennett, N., Murray, s., ogrady, k., Guidelines for control of infections diseases, www.health.vic.gov.au/ideas / blue book, May (2005).

 

2) National Health & Medical Research council, National guidelines for waste management in the health industry, www.nhmrc.gov.au (2004).

 

3) Crittenden,J., Trussell, R., whand, D., water treatment principles and design, john wiley and sons,Inc.,(2005).

 

4) Australian Government department of Health and Ageing, infection control guidelines for the prevention of transmission of infectious diseases in the health care setting, , www.icg.health.gov.au (2004).

 

5) Rand,M.C., Greenbery,A.E.,Taras,M.J., standard Methods for the Examination of water.

Murrar, Drew, Kobayashi, Thompson, Medical Microbiology, C.V., Mosby company,(1990).

 

6) Gordis, l., Epidemiology, third edition, Elsevier,(2004).

 لينک کتاب اصلي با تصاوير کامل
 http://http://www.elib.hbi.ir/persian/PUBLIC_HEALTH_EBOOK/04_11.pdf

 

 

 

5015

 

 

آئين كار اصول طراحي ايمني و بهداشت ساختمان واحد كلر زني در تصفيه آب آشاميدني

 

 

 

 

آشنايي با موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران

موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران به موجب قانون، تنها مرجع رسمي كشور است كه عهده دار وظيفه تعيين، تدوين و نشر استانداردهاي ملي(رسمي) مي‏باشد.

تدوين استاندارد در رشته‏هاي مختلف توسط كميسيون‏هاي فني مركب از كارشناسان موسسه ، صاحبنظران مراكز و موسسات علمي، پژوهشي، توليدي و اقتصادي آگاه و مرتبط با موضوع صورت مي‏گيرد. سعي بر اين است كه استانداردهاي ملي، درجهت مطلوبيت‏ها و مصالح ملي و با توجه به شرايط توليدي، فني و فن آوري حاصل از مشاركت آگاهانه و منصفانه صاحبان حق و نفع شامل:

توليد كنندگان، مصرف كنندگان، بازرگانان، مراكز علمي و تخصصي و نهادها و سازمان‏هاي دولتي باشد. پيش نويس استانداردهاي ملي جهت نظرخواهي براي مراجع ذينفع و اعضاي كميسيون‏هاي فني مربوط ارسال مي‏شود. و پس از دريافت نظرات و پيشنهادها در كميته ملي مرتبط با آن رشته طرح و درصورت تصويب به عنوان استاندارد ملي(رسمي) چاپ و منتشر مي‏شود.

پيش‏نويس استانداردهايي كه توسط موسسات و سازمان‏هاي علاقمند و ذيصلاح و با رعايت ضوابط تعيين شده تهيه مي‏شود نيز پس از طرح و بررسي در كميته ملي مربوط و درصورت تصويب، به عنوان استاندارد ملي چاپ و منتشر مي‏گردد. بدين ترتيب استاندارهايي ملي تلقي مي‏شود كه بر اساس مفاد مندرج در استاندارد ملي شماره «5» تدوين و در كميته ملي مربوط كه توسط موسسه تشكيل مي‏گردد به تصويب رسيده باشد.

موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران از اعضاء اصلي سازمان بين‏المللي استاندارد مي‏باشد كه در تدوين استانداردهاي ملي ضمن توجه به شرايط كلي و نيازمندي‏هاي خاص كشور، از آخرين پيشرفت‏هاي علمي، فني و صنعتي جهان و استانداردهاي بين‏المللي استفاده مي‏نمايد.

موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران مي‏تواند با رعايت موازين پيش‏بيني شده در قانون به منظور حمايت از مصرف كنندگان، حفظ سلامت و ايمني فردي و عمومي، حصول اطمينان از كيفيت محصولات و ملاحظات زيست محيطي و اقتصادي، اجراي بعضي از استانداردها را با تصويب شوراي عالي استاندارد اجباري نمايد. موسسه مي‏تواند به منظور حفظ بازارهاي بين‏المللي براي محصولات كشور، اجراي استاندارد كالاهاي صادراتي و درجه بندي آن را اجباري نمايد.

همچنين به منظور اطمينان بخشيدن به استفاده كنندگان از خدمات سازمان‏ها و موسسات فعال در ضمينه مشاوره، آموزش، بازرسي، مميزي و گواهي كنندگان سيستم‏هاي مديريت كيفيت و مديريت زيست محيطي، آزمايشگاه‏ها و كاليبره كنندگان وسايل سنجش، موسسه استاندارد اينگونه سازمان‏ها و موسسات را بر اساس ضوابط نظام تائيد صلاحيت ايران مورد ارزيابي قرار داده و در صورت احراز شرايط لازم، گواهي نامه تائيد صلاحيت به آنها اعطا نموده و بر عملكرد آنها نظارت مي‏نمايد. ترويج سيستم بين‏المللي يكاها، كاليبراسيون وسايل سنجش، تعيين عيار فلزات گرانبها و انجام تحقيقات كاربردي براي ارتقاي سطح استانداردهاي ملي از ديگر وظائف اين موسسه مي‏باشد.

 

 

كميسيون آئين كار اصول طراحي ايمني و بهداشت ساختمان واحد كلر زن گازي
رئيس
كارشناس آزاد	كارشناس ارشد بهداشت محيط زيست	بازرگان- ناصر
اعضاء
شركت مهندس آب و فاضلاب كشور	كارشناس سيستم بهبود بهره وري شبكه‏هاي آب شهري	اعظم واقفي -كوشيار
سازمان تربيت بدني - دفتر فني , مهندسي	مهندس معمار	آقابيگي -آذرميدخت
سازمان نوسازي توسعه و تجهيز مدارس كشور - دفتر تحقيقات	دكتر آرشيتكت	جزايري الموسوي- علي
مشاور مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران	مهندس شهر ساز	حناچي -سيمين
شركت مهندسي آب و فاضلاب كشور	كارشناس ارشد كنترل كيفي	سادات منصوري -عباس
معاونت پرورشي وزارت آموزش و پرورش	كارشناس بهداشت	كريمدادي- مهوش
كارشناس آزاد	مهندس مكانيك	كاروني - رضا
مشاور مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران	مهندس معمار	لك مظاهري - حسام‏الدين
سازمان آتش نشاني و خدمات ايمني تهران	كارشناس آتش نشاني	مرادي - جعفر
دبير
مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران	مهندس معمار	صدرايي شاملو - حسن

فهرست مطالب

 

آيين كار اصول طراحي ايمني و بهداشت ساختمان واحد كلر زن گازي در تصفيه آب آشاميدني

هدف و دامنه كاربرد

فضاهاي تشكيل دهنده واحد كلر زني گازي

اصول و ضوابط طراحي ايمني و بهداشت ساختمان واحد كلر زني و انبار سيلندر گاز

نكات ايمني سيلندرهاي گاز كلر

ضوابط نگهداري و انبار سيلندرهاي گاز كلر

ضوابط حمل و نقل سيلندرهاي گاز كلر

روشهاي تشخيص نشت گاز و مقابله با آن

اقدامات بهداشتي و امداد در هنگام بروز خطر نشت گاز

تجهيزات و وسايل حفاظت فردي

تجهيزات و اتصالات كلر زنهاي گازي

 

بسمه تعالي

پيشگفتار

 استاندارد آئين كار اصول طراحي ايمني و بهداشت ساختمان واحد كلر زن گازي در تصفيه آب آشاميدني بوسيله كمسيون فني مربوطه تهيه و تدوين شده و در پنجاه و هشتمين كميته ملي استاندارد ساختمان و مصالح ساختماني مورخ 1377/12/24 مورد تائيد قرار گرفته , اينك به استناد بند 1 ماده 3 قانون اصلاحي قوانين و مقررات مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران مصوب بهمن ماه 1371 بعنوان استاندارد رسمي ايران منتشر مي‏گردد . 

 براي حفظ همگامي و هماهنگي با پيشرفتهاي ملي و جهاني در زمينه صنايع و علوم , استانداردهاي  ايران در مواقع لزوم مورد تجديدنظر قرار خواهند گرفت و هرگونه پيشنهادي كه براي اصلاح يا تكميل اين استانداردها برسد در هنگام تجديدنظر در كمسيون فني مربوط مورد توجه واقع خواهد شد . 

 بنابراين براي مراجعه به استانداردهاي ايران بايد همواره از آخرين چاپ و تجديدنظر آنها استفاده نمود . 

 در تهيه و تدوين اين استاندارد سعي شده است كه ضمن توجه به شرايط موجود و نيازهاي جامعه حتي‏المقدور بين اين استاندارد و استاندارد كشورهاي صنعتي و پيشرفته هماهنگي ايجاد شود . 

 لذا با بررسي امكانات و مهارتهاي موجود و اجراي آزمايشهاي لازم اين استاندارد با استفاده از منابع زير تهيه گرديده است :

 1 - (( دستورالعمل‏هاي بهره برداري كلرزن‏هاي گازي )) - تهيه و تدوين : شهلا فروزانفر - وزارت نيرو - شركت مهندسي آب و فاضلاب كشور - مديرت نظارت در بهداشت آب و فاضلاب شهري - آذر ماه .1376 

 2 - مهندس ابراهيم نيا , پريدخت و مهندس بازرگان , ناصر و مهندس سهرابي , امير - (( بهداشت و ايمني كار با مواد شيميايي )) - انتشارات مركز تحقيقات نيرو ( متن ) - سال .1376 

 3 - مهندس رزميان فر , پرويز - (( خطرات حريق مواد شيميايي )) - انتشارت جزيل - سال .1370 

4- NFPA 43c - code for the storage of gaseous Oxidizing Materials – 1986 the Handling of chlorine - IRAN power Generation co Transmission co. TAVANIR touss power station – Mashad – 1984.

 

  آيين كار اصول طراحي ايمني و بهداشت ساختمان واحد كلر زن گازي در تصفيه آب آشاميدني

 0 - مقدمه

 آب ماده‏اي حياتي است كه حدود 60 تا 70 درصد وزن بدن انسان بالغ را تشكيل مي‏دهد و بعد از اكسيژن مهمترين ماده براي زيستن مي‏باشد و بهداشت همگاني اجتماعات انساني در درجه اول به وجود و فراواني و در دسترس بودن آب سالم بستگي دارد . 

 آلاينده‏هايي كه ممكن است در منابع آب موجود باشند شامل مواد معدني و آبي , گازهاي محلول و باكتريهاي بيماري زا مي‏باشند كه بايستي با توجه به نتايج آزمايش آب خام منبع مورد استفاده , عمل تصفيه فيزيكي و شيميايي مناسب براي آن پيش بيني شود .  اگر چه در تصفيه فيزيكي ( ته نشيني وصاف كردن ) ذرات معلق و تعدادي از باكتريها و موجودات زنده از آب جدا مي‏شوند وليكن براي اطمينان از سالم بودن آب براي آشاميدن و مصارف بهداشتي و تفريحي و ورزشي , گندزدايي آن يك ضرورت است .  مقصود از گندزدايي آب آشاميدني , از بين بردن عوامل بيماريزا ( پاتو ژن ) و جلوگيري از  شيوع بيماريهاي قابل انتقال بوسيله آب است . 

 در حال حاضر استفاده از كلر براي گندزدايي به دليل ارزان بودن و قدرت ميكروب كشي و اثر ابقايي نسبتأ خوب آن , متداول‏ترين روش در دنيا واز جمله كشور ما مي‏باشد .  كلر را مي‏توان به صورت گاز كلر (CL₂) و يا به صورت تركيب هيپوكلريت كلسيم Caocl و يا هيپوكلريت سديم Naocl در گندزدايي آب به كار برد .  در تصفيه آب آشاميدني شهرها و مصارف صنايع بزرگ , كلر زني غالبأ به صورت گاز كلر انجام مي‏شود . 

 كلر گازي است خطرناك و كار با آن نياز به احتياطهاي لازم دارد .  از آنجايي كه كلر , گازي جذب شونده , محرك و خفه كننده براي انسان است .  حد مجاز آستانه (TLV) آن در هواي استنشاقي معادل 3 ميلي گرم در متر مكعب تعيين شده است .  تنفس گاز كلر به مقدار زياد باعث مسموميت بسيار شديد شده و گاهي مرگ آور است . 

 بطور كلي ايمني و بهداشت عمومي و محيط كار در تصفيه خانه‏ها ارتباط مستقيمي به چگونگي طراحي ساختمان و رعايت ضوابط ايمني كار با گاز كلر دارد .  لذا به منظور پيشگيري از بروز احتمالي حوادث و خطرات جاني و مالي ناشي از نشت گاز در محيط كار و محيط زيست , آتش سوزي و انفجار و تأمين سلامت كاركنان و ساكنان اطراف , تدوين اصول طراحي ايمني و بهداشت ساختمان واحد كلر زن در تصفيه آب آشاميدني يك ضرورت است . 

 

  1 - هدف و دامنه كاربرد

 هدف از تدوين اين آئين كار , تهيه ضوابط و تدوين اصول طراحي ايمني و بهداشت ساختمان واحد كلر زن در تصفيه آب آشاميدني شهري , روستايي و صنايع مي‏باشد به گونه‏اي كه با كاربرد آن بتوان به اهداف زير دست يافت :

 1 - بهبود وضعيت ايمني و بهداشت محيط كار پرسنل تصفيه خانه‏ها . 

 2 - كاهش زيان‏هاي جاني و مالي ناشي از نشت گاز , آتش‏سوزي و انفجار در واحدهاي كلر زني . 

 3 - تأمين , حفظ و ارتقأ سطح بهداشت و سلامت عمومي و محيط زيست . 

 

 2 - فضاهاي تشكيل دهنده واحد كلر زني گازي

 واحد كلر زني بخشي از سيستم تصفيه آب آشاميدني و بهداشتي است ( براي گندزدايي شيميايي آب ) كه شامل قسمتهاي زير مي‏باشد :

 2 - 1 - اتاق استقرار سيلندرهاي آماده مصرف

 2 - 2 - اتاق كلر زني

 2 - 3 - انبار نگهداري سيلندرهاي گاز كلر

 2 - 4 - اتاق فرمان و كنترل

 2 - 5 - حوضچه خنثي سازي

 2 - 6 - اتاق استقرار سيلندرهاي آماده مصرف

 به اتاقي مسقف و ايمن اتلاق مي‏گردد كه بر حسب مصرف آب مورد نياز , يك يا چند سيلندر يك تني يا با حجم كمتر بر روي حداقل دو واحد سكوي ويژه مستقر شده باشند . 

 2 - 7 - اتاق كلر زني

 به فضاي مسقف و ايمن در واحد كلر زني اتلاق مي‏گردد كه عمل تزريق گاز كلر به منظور گندزدايي و سالم سازي آب آشاميدني بوسيله دستگاههاي كلر زني خود كار و سيستمهاي كنترل و ايمني مربوط در اين اتاق انجام مي‏شود . 

 2 - 8 - انبار نگهداري سيلندرهاي گاز كلر

 به فضاي مسقف و ايمن در واحد كلر زني اتلاق مي‏شود كه سيلندرهاي گاز كلر اعم از خالي يا پر طبق ضوابط ايمني در آن نگهداري مي‏گردد . 

 2 - 9 - اتاق فرمان و كنترل

 فضاي مسقف و ايمن در واحد كلر زني است كه از طريق پنجره‏هاي شيشه‏اي بسته , مشرف به اتاق استقرار سيلندرها و اتاق كلر زني بوده و شخص يا اشخاص اداره كننده و ناظر واحد در آن مستقر مي‏باشند . 

 2 - 10 - حوضچه خنثي سازي

 حوضچه‏اي است كه نزديك اتاق كلر زني و انبار سيلندرهاي گاز كلر ساخته مي‏شود و همواره داراي آب آهك و يا سود در حد اشباع مي‏باشد تا در مواقع بروز نشت گاز با غوطه‏ور كردن سيلندر در آن موجب خنثي كردن گاز كلر نشتي از سيلندر گرديده و از آلوده شدن محيط كار و محيط زيست به گاز كلر جلوگيري بعمل آيد . 

 

دياگرام ارتباطي عناصر تشكيل دهنده واحد كلر زن

 

  3 - اصول و ضوابط طراحي ايمني و بهداشت ساختمان واحد كلر زني و انبار سيلندر گاز

 3 - 1 - ساختمان واحد كلر زني بايستي مستقل از ديگر واحدها و ترجيحأ هم سطح  زمين باشد . 

 3 - 2 - ابعاد اتاق استقرار سيلندرهاي آبي آماده مصرف حداقل 5*4*3 ( طول , عرض , ارتفاع ) متر باشد تا فضاي كافي براي اپراتور جهت انجام تعميرات يا تعويض سيلندر موجود باشد . 

 3 - 3 - پي ستونهاي استقرار سيلندرهاي گاز داراي استحكام كافي باشد . 

 3 - 4 - ديوارهاي جانبي اتاق استقرار سيلندرهاي گاز و اتاق كلر زني  حداقل  به ضخامت 40 سانتيمتر و مجهز به يك لايه عايق حرارتي با ضخامت حداقل 2/5 سانتيمتر گردد .

 3 - 5 - سقف اتاق استقرار سيلندرهاي آماده مصرف و اتاق كلر زني به صورت شيب دار اجرا شود تا آب باران و برف در آب رو به راحتي تخليه گردد , هدف از اين امر آن است كه هيچگونه رطوبتي بر روي كپسولهاي گاز كلر اثر گذار نباشد . 

 3 - 6 - سقف اتاقهاي استقرار سيلندرهاي گاز و كلر زني بايد داراي عايق حرارتي باشد . 

 3 - 7 - در سقف اتاق استقرار سيلندرهاي گاز آماده مصرف شبكه افشانك آب ( روش سقفي ) مناسب تعبيه شود تا در مواقع اضطراري ( نشت گاز ) به منظور شستشوي گاز عمل نمايد . 

 3 - 8 - مصالح ساختماني مورد استفاده براي پوشش ديوارها , كف و سقف اتاق استقرار سيلندرهاي آماده مصرف , كلر زني و انبار سيلندرهاي گاز مي‏بايست در برابر خردگي و آتش مقاوم باشد . 

 3 - 9 - در ورودي براي حمل سيلندر به داخل و خارج انبار مي‏تواند از نوع كشويي يا ريلي باشد ولي در خروج عادي و اضطراري كاركنان بايد از نوع لولايي و به طرف بيرون باز شود . 

 3 - 10 - سيستم جمع آوري و دفع فاضلاب واحد كلر زني براي مواقع اضطراري پيش بيني شود .

 3 - 11 - پيش بيني حوضچه آب آهك در حد اشباع و يا سود خارج از اطاق كلر زني با ابعاد حداقل 1/5*3*3

 ( طول * عرض * عمق ) متر كه همواره بايد داراي آب آهك در حد اشباع باشد ( براي غوطه‏ور كردن دو سيلندر يك تني ) همچنين شير تخليه در پايين‏ترين نقطه حوضچه تعبيه گردد . 

 3 - 12 - محل انبار سيلندرهاي كلر بايد دور از محل رفت و آمد وسائط نقليه عمومي باشد . 

 3 - 13 - محل نگهداري و استقرار سيلندرهاي كلر بايستي دور از منابع توليد حرارت و تابش مستقيم نور خورشيد باشد . 

 3 - 14 - سيلندرهاي گاز دور از لوله‏هاي بخار آب , رادياتور , اجاق گاز و يا بويلرها نگهداري شوند . 

 3 - 15 - اتاق نگهداري سيلندرهاي كلر و واحد كلر زني بايد داراي ديوارهاي بدون درز و شكاف باشد تا امكان نشت احتمالي گاز به اتاقهاي ديگر وجود نداشته باشد . 

 3 - 16 - اتاق استقرار سيلندرهاي آماده مصرف و انبار بايد مجهز به جرثقيل سقفي از نوع هيدروليكي و الكتريكي چهار حالته باشد و تيري كه جرثقيل بر روي آن نصب مي‏گردد به گونه‏اي باشد كه سيلندرهاي اتاق استقرار سيلندرهاي آماده مصرف و انبار را پوشش دهد .  ضمنأ اتصال بازوهاي جرثقيل به كمربند سيلندرها بايد به طور خودكار طراحي شود . 

 3 - 17 - دسته كنترل جرثقيل در خارج از اتاق استقرار سيلندرهاي آماده مصرف و انبار و در كنار حوضچه آب آهك و درون محفظه مناسب قرار گيرد ( طول كابل دسته كنترل به گونه‏اي انتخاب شود كه اپراتور قادر به كار كردن با آن از فاصله دور باشد )

 3 - 18 - حوضچه خنثي سازي ترجيحأ در مقابل اتاق استقرار سيلندرهاي آماده مصرف و در مجاورت انبار سيلندرها يا بين اتاق استقرار سيلندرهاي آماده مصرف و انبار سيلندرها طراحي و ساخته شود . 

 3 - 19 - كانالهاي تخليه هوا مجهز به فن مكنده در ارتفاع بيست سانتيمتري از كف اتاق استقرار سيلندرهاي آماده مصرف و اتاق كلر زني تعبيه شود و هواي خروجي مي‏بايست به حوضچه خنثي سازي هدايت و بعد از آن به هواي آزاد تخليه گردد . 

 3 - 20 - فن دمنده , هواي آزاد بايد نزديك به سقف اتاق استقرار سيلندرهاي آماده مصرف و اتاق كلر زني نصب گردد .

 3 - 21 - سيستم لوله كشي , ساده و داراي حداقل اتصالات و عايق در مقابل حرارت زياد باشد و هرگز از لوله كشي طويل استفاده نشود . 

 3 - 22 - تابلوي برق و كليد قطع و وصل ( تهويه و روشنايي ) اتاق استقرار سيلندرهاي آماده مصرف در خارج از آن نصب گردد .  همچنين تجهيزات ايمني مناسب براي تابلوهاي برق شامل سيم ارت , كف پوش عايق , فيوز , كنتور فاز و . ..  منظور گردد . 

 3 - 23 - نقشه استقرار واحد كلر زني سيلندرهاي يك تني در دو تيپ A و B ذيلا آمده شده است . 

 

 

 

 4 - نكات ايمني سيلندرهاي گاز كلر

 4 - 1 - مخازن , سيلندرها و ديگر ظروف گاز كلر بايستي بر اساس مشخصات فني استانداردهاي بين المللي مانند DOT,ASME يا API طراحي و ساخته شوند . 

 4 - 2 - سيلندرهاي كلر بايستي مجزا از مواد شيميايي يا تركيباتي مانند آمونياك , اكسيژن , روغن و مواد شيميايي مورد استفاده در كشاورزي و هيدروكربنهاي گازي و مايع نگهداري شوند . 

 4 - 3 - شير سيلندرها , مخازن , ظروف گاز كلر در انبار بايستي داراي كلاهك ايمني مخصوص باشد و فقط هنگام استفاده مي‏بايست كلاهك باز شود . 

 4 - 4 - سيلندرها و ديگر مخازن گاز كلر بايستي از لحاظ خوردگي و نشت مورد بازديدهاي منظم و مستمر قرار گيرند .

 4 - 5 - در زمان اتصال يا باز كردن سيلندرها يا مخازن نبايستي كاركنان به تنهايي اقدام نمايند . 

 4 - 6 - سيلندرها و ديگر ظروف گاز كلر نبايستي به حالتي قرار گيرند كه خطر سقوط داشته باشند و يا خطر سقوط جسمي بر روي آنها وجود داشته باشد .

 4 - 7 - تجهيزات سيستم كلر زني در تمام اوقات بايستي از رطوبت عاري باشند . 

 4 - 8 - استفاده از گريسهاي معمولي براي روغن كاري قطعات كلر زني مجاز نمي‏باشد و بايستي از گريسهاي مقاوم در برابر كلر كه بنيان فلوئر يا كلرورفلوئر مناسب داشته باشد , استفاده گردد . 

 4 - 9 - آموزش افرادي كه در ارتباط با دريافت , انبار كردن يا استفاده از كلر و نگهداري آن مي‏باشند در زمينه مسايل بهداشت و ايمني كار با كلر و نحوه نصب , چگونگي كشف , رديابي نشت گاز , تعمير و نگهداري و چگونگي استفاده از وسايل ايمني و رعايت نكات بهداشتي ضروري است . 

 4 - 10 - اطمينان از قرارگيري كاركنان در مورد مطالب آموزش داده شده حاصل شود . 

 

  5 - ضوابط نگهداري و انبار سيلندرهاي گاز كلر

 5 - 1 - مخازن بزرگ بايد روي پايه‏هاي محكم فولادي يا بتني قرار داده شود و مخازن با حجم معمولي روي سطح محكم و پايدار قرار داده شود . 

 5 - 2 - از فضاي زيرزمين يا زير همكف نبايستي براي انبار گاز كلر استفاده كرد . 

 5 - 3 - سيلندرها و ديگر ظروف گاز نبايستي در نزديكي آسانسورها يا سيستم‏هاي تهويه و ديگر بازشوها قرار گيرد تا از خطر نشست و پخش گاز به ساير قسمتهاي ساختمان جلوگيري شود . 

 5 - 4 - سيلندرها يا مخازني كه در محوطه باز انبار مي‏شوند بايستي بر روي كف بتوني يا مقاوم رد برابر حريق قرار گيرند .

 5 - 5 - چنانچه از سيلندرهاي گاز كلر در محل‏هاي دور بست و سرپوشيده نگهداري مي‏شود مي‏بايست حتمأ به سيستم اگزوز فن مثبت مجهز باشند . فاصله بين دو سيلندر در محل انبار محل 1 متر و حداقل 30 سانتيمتر باشد . 

 5 - 6 - مخازن يك تني گاز كلر بايستي مطابق دستور العمل سازنده انبار شوند . 

 5 - 7 - سيلندرهاي گاز كلر ترجيحأ به صورت عمومي انبار شوند . 

 5 - 8 - سيلندرها كمي بالاتر از سطح زمين قرار گيرند و براي جلوگيري از غلتيدن بايد آنها را مهار كرد . 

 5 - 9 - سيلندرهاي پر و خالي بايد جدا از هم نگهداري شوند و با برچسب پر و خالي مشخص گردند . 

 5 - 10 - سيلندرها و ديگر ظروف قابل حمل بايستي به نحوي انبار شوند كه به راحتي قابل دسترسي باشند . 

 5 - 11 - براي دسترسي آسان به سيلندرها بايد يك راه باز و بدون مانع با عرض حداقل يك متر براي دسترسي و بازرسي به هر نقطه از مخازن در انبار وجود داشته باشند . 

 5 - 12 - يك مسير با عرض حداقل يك متر از در ورودي تا محل استقرار سيلندرها وجود داشته باشد . 

 5 - 13 - براي هر سيلندر گاز , شناسنامه‏اي حاوي اطلاعات زير تهيه گردد :

 شماره سريال , نام ايستگاه , تاريخ رسوب زدايي , تاريخ تست فشار , تاريخ پر كردن سيلندر . 

 5 - 14 - در انبار سيلندر گاز , وسايل ايمني مناسب از قبيل كپسول آتش نشاني , ماسك , كپسول اكسيژن , زنگ خطر , دماسنج و تلفن در محل مناسب و در دسترس فوري قرار داده شود . 

 5 - 15 - مكان تخليه و بارگيري بايد مجهز به وسايل و تجهيزات ايمني باشد . 

 5 - 16 - نصب تجهيزات الكتريكي از قبيل وسايل اندازه‏گيري برقي , جعبه فيوز , كليدهاي برق و امثالهم در انبار و محل نگهداري سيلندرهاي گاز كلر ممنوع است . 

 5 - 17 - داخل انبار بايد همواره تميز , خنك و عاري از بخارات خورنده بوده و از تهويه مناسب برخوردار باشد . 

 5 - 18 - كنترل روزانه تجهيزات ايمني واحد كلر زني و انبار از قبيل ماسك , سيستم تهويه , زنگ خطر , دوش آب , چشم شوي , كپسول آتش نشاني و كپسول اكسيژن و اطمينان از صحت و كارايي آنها انجام گيرد . 

 5 - 19 - كنترل و اندازه‏گيري روزانه دماي انبار و واحد كلر زني ضروري است . 

 5 - 20 - ورود افراد متفرقه به انبار اكيدا ممنوع است . 

 5 - 21 - پوشش درهاي انبار بايد از جنس مقاوم در برابر آتش باشد . 

 5 - 22 - محوطه خارجي اطراف انبار بايستي عاري از گياه و علف‏هاي هرز خشك و يا ضايعات قابل اشتعال باشد . 

 

  6 - ضوابط حمل و نقل سيلندرهاي گاز كلر

 6 - 1 - براي حركت دادن سيلندرها و ديگر مخازن گاز كلر بايستي تجهيزات مناسب وجود داشته باشد . 

 6 - 2 - سيلندرهاي گاز كلر هنگام حمل بايستي به صورت عمودي بارگيري شوند و كاملا مهار شوند . 

 6 - 3 - براي بارگيري سيلندرهاي گاز كلر بايد از جرثقيل يا بالابرهاي مغناطيسي استفاده شود . 

 6 - 4 - در هنگام حمل و نقل بايد كلاهك محافظه شير تخليه بر روي آن قرار داده شود . 

 6 - 5 - براي بلند كردن سيلندر هرگز از كلاهك محافظ روي شير كپسول استفاده نگردد . 

 6 - 6 - ارابه دستي حمل سيلندرهاي كوچك بايستي مجهز به بست يا زنجير جهت مهار كردن سيلندر در جاي خود باشد و يا طراحي آن به گونه‏اي صورت پذيرد كه حمل اين مخازن و سيلندرها با ايمن انجام گيرد . 

 6 - 7 - از انداختن سيلندر از ارتفاع بر روي زمين و يا غلطاندن آن بر سطح زمين و ضربه زدن به آن جدا خودداري شود .

 6 - 8 - از قرار دادن سيلندرهاي گاز كلر پر در معرض تابش مستقيم آفتاب اكيدا خودداري شود . 

 6 - 9 - در محل بارگيري و تخليه سيلندرهاي گاز , پيش بيني حوضچه خنثي سازي ( حوضچه آب آهك ) پيش بيني گردد . 

 6 - 10 - ترجيحأ بارگيري و حمل و نقل سيلندرهاي گاز در ساعاتي از شبانه روز انجام گيرد كه رفت و آمد كمتر است . 

 6 - 11 - در مبداء و قبل از حمل سيلندرهاي گاز پر , از شيرهاي سيلندر بازديد كامل بعمل آيد .  

 6 - 12 - افرادي كه با حمل و نقل سيلندرهاي گاز سروكار دارند بايد آموزشهاي لازم در زمينه پيشگيري و مقابله با خطرات احتمالي را فرا گيرند . 

 6 - 13 - وسيله نقليه حمل كننده سيلندر بايد به وسايل هشدار دهنده مجهز بوده و داراي فلاشر و علامت حمل گاز خطرناك باشد . 

 6 - 14 - راننده وسيله نقليه و افراد همراه مي‏بايست ماسك ضد گاز كلر براي مواقع اضطراري در اختيار داشته باشند .

 

  7 - روشهاي تشخيص نشت گاز و مقابله با آن

 7 - 1 - تشخيص گاز كلر در هوا از طريق حس بويايي

 7 - 2 - تشخيص بوسيله معرفهاي شيميايي , عملي‏ترين روش استفاده از يك پارچه آغشته به آمونياك و قرار دادن آن سر يك چوب كه با آن محل نشت گاز كلر را در مسير اوليه و اتصالات مي‏توان پيدا كرد ( آمونياك در مقابل گاز كلر توليد دود سفيد رنگ مي‏كند )

 7 - 3 - استفاده از كاغذ آغشته به يدور پتاسيم و نشاسته . ( در صورت وجود كلر رنگ كاغذ آبي مي‏شود )

 7 - 4 - در صورت گاز كلر , اپراتور مجاز خواهد بود كه دوش آب را بر روي سيلندر باز نمايد , بدليل كاهش حرارت بدنه سيلندر گاز كمتري از آن خارج شود . 

 7 - 5 - ايجاد سيستم خودكار نشت ياب در واحد كلر زني و انبار و كنترل مداوم آن توسط اپراتور و انبار دار . 

 7 - 6 - در موقع بروز خطر نشت گاز , ضمن رعايت اصول موارد ايمني اوليه بايد به سازمان آتش نشاني اطلاع داده شود . 

 7 - 7 - در صورت نشت گاز كلر استفاده از حوضچه‏ها آب آهك براي خنثي سازي گاز كلر مناسب‏ترين اقدام است .

 7 - 8 - در صورت نشت گاز بايد براي دور كردن افراد از محل خطر با به صدا درآوردن زنگ خطر اقدام گردد . 

 7 - 9 - در صورت نشت مايع كلر , كپسول را به نحوي قرار دهيد كه كلر به صورت گاز كلر خارج شود در هر صورت هنگام خروج گاز مايع , از پاشيدن آب بر روي سيلندر جدا خودداري گردد . 

 7 - 10 - در زمان انجام تعميرات , سيستم كلر زني تمامأ از مدار خارج شود , سپس اقدام به تعمير گردد . 

 

  8 - اقدامات بهداشتي و امداد در هنگام بروز خطر نشت گاز

 8 - 1 - بدون استفاده از ماسك مخصوص گاز كلر از ناحيه‏اي كه آلودگي گاز وجود دارد عبور ننمائيد . 

 8 - 2 - براي دور شدن از محيط آلوده به گاز مبادرت به دويدن نكنيد , بلكه آهسته قدم برداريد در صورت نداشتن ماسك , دهان و بيني خود را با يك دستمال يا پارچه مرطوب بپوشانيد . 

 8 - 3 - در محيط آلوده به گاز خطرناك در جاي پست و گود قرار نگيريد . 

 8 - 4 - براي دور شدن از محيط آلوده به گاز خلاف مسير جريان باد حركت كنيد ( به عنوان مثال چنانچه باد از غرب به شرق مي‏باشد به طرف شمال يا جنوب حركت كنيد )

 8 - 5 - از محل آلوده به گاز دور شويد و قبل از اينكه راه طولاني طي كنيد در يك محل براي مدت كوتاهي استراحت كنيد . 

 8 - 6 - افراد مسموم شده از گاز را فورا از محل آلوده خارج كنيد . 

 8 - 7 - افراد مسموم شده از گاز را به اولين مركز پزشكي برسانيد . 

 8 - 8 - از تكان دادن فرد مسموم خودداري شود و سعي شود براي انتقال مسموم از برانكارد يا وسيله مشابه استفاده شود . 

 8 - 9 - براي خارج نمودن شخص آسيب ديده از محل آلوده بايستي از ماسك مخصوص گاز كلر استفاده شود . 

 8 - 10 - در صورت نبودن ماسك مخصوص , گذاشتن دستمال يا پارچه مرطوب روي دهان و بيني فرد آسيب ديده و امدادگر توصيه مي‏شود . 

 8 - 11 - فقط در موردي كه تنفس فرد مسموم قطع شده باشد , تنفس مصنوعي بدهيد . 

 8 - 12 - مسموم را طوري بخوابانيد كه قسمت فوقاني بدن ( سر و گردن ) به طرف بالا قرار گيرد . 

 8 - 13 - تا رسيدن پزشك مسموم را به حالت استراحت نگهداريد و از صحبت كردن با او خودداري گردد . 

 8 - 14 - روي بدن مسموم را بپوشانيد , زيرا خنك كردن بدن مسموم ممكن است باعث شدت مسموميت او شود . 

 8 - 15 - در صورتي كه فرد مسموم براي تنفس كردن مشكل دارد مي‏توان از كپسول اكسيژن با مصرف پزشكي استفاده كرد , در غير اين صورت از اين كار بايد جدا خودداري شود .

 8 - 16 - در صورت پاشيده شدن كلر مايع به سطح بدن , شستشوي محل آلوده شده با آب فراوان بسيار مفيد خواهد بود . 

 

  9 - تجهيزات و وسايل حفاظت فردي

 9 - 1 - باراني يا روپوش مخصوص گاز

 9 - 2 - دستكش از جنس مقاوم در برابر اسيد و آتش

 9 - 3 - كلاه ايمني از جنس مقاوم در برابر اسيد و آتش

 9 - 4 - ماسك تنفسي ( ماسك حذف كننده گازهاي خطرناك )

 9 - 5 - وسايل حفاظت فردي بايستي در يك ويترين مخصوص و در دسترس فوري قرار داده شود . 

 9 - 6 - براي نزديك شدن به سيلندر گاز داراي نشتي و يا محل آلوده به گاز كلر , افراد بايستي از دستگاه‏هاي تنفسي فشار مثبت استفاده نمايند . 

 

  10 - تجهيزات و اتصالات كلر زنهاي گازي

 10 - 1 - حتي الامكان لوله كشي كوتاه و داراي حداقل اتصالات باشد . 

 10 - 2 - لوله كشي از سيلندرها بطرف كلريناتور با شيب ملايمي ( جهت شيب بطرف سيلندر ) در نظر گرفته شود تا در صورت فرار كلر نوزاد مجددا به سيلندر بازگشت داده شود تا اختلالي در كلريناتور ايجاد ننمايد (Head Line)

 10 - 3 - براي آب بندي اتصالات از بكار بردن واشرهاي لاستيكي پرهيز شود بهتر است از فيبرهاي فشرده آزبست براي اين منظور استفاده گردد . 

 10 - 4 - جنس لوله كشي از سيلندر تا محل ورود آب بايد از لوله فشار قوي يا آلياژ مس ( يا استيل و يا نقره ) بوده بنحوي كه قابل انعطاف باشد . 

 10 - 5 - سيلندرهاي تك شير ( فاز گاز ) بايستي به صورت عمودي مورد استفاده قرار گيرند اما سيلندرهاي داراي دو شير در هر دو حالت مي‏تواند مورد استفاده قرار گيرد با توجه به جهت فلش يا علامت ▲ , گاز كلر يا كلر مايع مورد استفاده قرار گيرد. 

 10 - 6 - رد زمان تعويض سيلندر و قبل از برقراري جريان گاز كلر بهتر است لوله كشي و اتصالات با عبور دادن گاز نيتروژن از سيستم و كنترل نشت توسط كف صابون, از عدم وجود نشت اطمينان حاصل شود و پس از تخليه نيتروژن در آب , جريان گاز كلر برقرار گردد . 

 10 - 7 - قدرت بوستر پمپ انتخابي براي پمپ آب بايد 2/5 برابر فشار گاز كلر در نظر گرفته شود . 

 10 - 8 - نصب دو فيلتر يكي قبل از كلريناتور ( مانع ورود ناخالصي گاز كلر ) و يكي قبل از بوستر پمپ ( مانع ورود شن و ماسه و مواد معلق آب بدون ديفيوزر ) مناسب خواهد بود .

 10 - 9 - ديفيوزر ( پخشان ) بايد به نحوي در لوله آب يا كانال آب تعبيه گردد كه كاملا در آب غوطه ور باشد و امكان خروج راحت گاز كلر وجود داشته باشد . 

 10 - 10 - در زمان نصب انژكتور در مسير ورودي آب بايد اطمينان حاصل شود كه لوله كاملا در جاي خود قرار گرفته و امكان مكش هوا وجود ندارد . 

 10 - 11 - در صورت عدم وجود دبي سنج , آنالايزر و كلر باقي مانده در سيستم بهتر است سيلندرها بر روي باسكول قرار داده شوند تا اپراتور با محاسبه كاهش وزن سيلندر ميزان كلر تزريقي در آب را دقيقأ محاسبه نمايد . 

 10 - 12 - بمنظور افزايش ضريب اطمينان در بهره‏برداري از كلر زنهاي گازي , وجود مواد مناسب به شرح جدول شماره 1 توصيه مي‏گردد :

 

 

 

 

ISLAMIC REPUBLIC OF IRAN

 

Institute of Standards and Industrial Research of Iran

 

ISIRI NUMBER

 

5015

 

 

Code of practice:

The design of safety and hygene of chlorinating unit buildings drinking water purification

جدا کردن فلزات سمی از بدن توسط کمپلکسها

جدا کردن فلزات سمی از بدن توسط کمپلکسها

مکانیسمی در بدن انسان برای جدا کردن بیشتر اتم های فلزات واسطه وجود ندارد . مقادیرکمی از چند فلز واسطه مانند کروم ، مس ، آهن ،منگنز و مولیبدن برای سلامتی انسان ضروری اند .اما ، اکثر فلزات واسطه ، و مقادیر زیادی از تمام آنها ، سمی هستند .در مواردی که انسان مقدار زیادی از یک فلز واسطه را خورده باشد ، پزشک از لیگاندهای چند دندانه ای برای تشکیل کمپلکس با یون این فلز واسطه استفاده می کند . این کمپلکسها مانع می شوند که یونهای فلزی در فرایندهای زیست شناختی بدن مداخله کنند . افزون بر این ، در اکثر موارد بدن قادر است که این کمپلکس را دفع کند ، و به این طریق از شر اتم سمی رهایی یابد . برای مثال ، کلسیم سدیم ادِتات برای کمپلکس کردن سرب به کار می رود . دی مرکاپرول ، آرسنیک ، طلا و جیوه را به صورت کمپلکس در می آورد . پنیسیلامین مس را کمپلکس می کند .

بعضی از این عوامل کمپلکس کننده ممکن است مشکل ساز باشند . برای مثال ، فلزات لنتانویید وقتی با لیگاندهای آلی کمپلکس شوند سمی تر هستند تا وقتی که به صورت آزاد باشند.

زمانی که انقلاب صنعتی در دهه 1850 شروع شد مهندسان و طراحان ابتداً به فکر اجرا، کیفیت و حداکثر تولید بودند و هدف اصلی‌شان تولید بیشتر بود و جنبه‌های زیست محیطی حائز هیچ اهمیتی نبود (1) و اکنون نیز صنایعی که از مدیریت ضعیفی برخوردار هستند به واسطه آلوده نمودن خاک، آب و هوا موجب زوال منابع زیست محیطی می‌گردند (2). از این رو فاضلابهای صنعتی یکی از مسائل زیست محیطی در جوامع انسانی می ‌باشند (3).

تقریباً در تمام صنایع آب یک عامل مهم به حساب می‌آید و چون منابع‌اش محدود است بایستی در استفاده و یا بازیابی آن تلاش و دقت لازم صورت پذیرد. مصرف آب در صنعت از دو نظر بسیار حائز اهمیت می‌باشد: 1) نیاز صنایع به آب با گذشت زمان در حال افزایش است. 2) پساب آلوده این واحدها منابع آب و خاک را به شدت تهدید می‌کند (4).

هر روزه میلیونها لیتر فاضلاب از طریق کارخانه‌ها و مراکز صنعتی جهان وارد رودخانه‌ها، دریاها و منابع خاک می‌گردد و محیط زندگی انسان و دیگر موجودات زنده اعم از گیاهان و جانوران را آلوده می‌سازد (5). بطور کلی کیفیت فاضلابهای صنعتی با توجه به نوع فرآورده‌های تولیدی هر صنعت متفاوت است (6، 7). در فاضلاب صنایع شیمیایی و الکترونیک مواد شیمیایی مختلفی از قبیل فنل‌ها، بنزین، تولوئن، هیدورکربن‌های دیگر و فلزات سنگین مختلف وجود دارد که بسیاری از آنها پتانسیل سرطانزایی دارند (8). بعنوان مثال واحدهای تولید مواد پاک‌کننده و شوینده از حجم نسبتاً زیاد فاضلاب (در حدود m³/ton 200) برخوردار هستند که ویژگیهای کلی فاضلاب این واحدها را می‌توان قلیائیت بالا، اکسیژن مورد نیاز بیوشیمیایی پنج روزه (5-day Biochemical Oxygen Demand (BOD₅)  و اکسیژن مورد نیاز شیمیایی Chemical Oxygen Demand (COD) زیاد، وجود ترکیبات صابونی، سورفاکتانت‌ها، جامدات معلق Suspended Solids (SS) ، روغن (Oil) و تغییرات شدید pH ذکر نمود (7، 9، 10). وجود مواد شیمیایی مانند سولفید هیدروژن و رنگهای سولفیدی و گوگردی در فاضلاب صنعت رنگ کاهش سریع اکسیژن محلول Dissolved Oxygen (DO) منابع آب را در پی دارد که در نهایت زندگی موجودات آبزی را به خطر می‌اندازد (11). در یک بررسی که از هشت واحد باطری‌سازی در امریکا صورت گرفته است به ازای هر باطری که ساخته می‌شود بین mg 451 تا mg 6810 سرب وارد فاضلاب شده و آب مصرفی از 11 تا 77 گالن به ازای هر باطری بوده است (12). با توجه به تمرکز صنایع بزرگ در شهر تهران و نظر به اینکه بخش قابل توجهی از این صنایع، صنایع شیمیایی و الکترونیک می‌باشند، مطالعه حاضر به بررسی کمیت و کیفیت فاضلاب صنایع شیمیایی و الکترونیک تهران بزرگ می‌پردازد که بی‌شک سهم قابل توجهی را در آلودگی آب و خاک دارد.

 

روش کار:

این تحقیق به مدت یک سال در دو بخش به ترتیب در زمینه میزان مصرف آب و کمیت و کیفیت فاضلاب تولیدی در صنایع شیمیایی و الکترونیک تهران بزرگ انجام گرفت.

صنایع شیمیایی و الکترونیک در تهران بخش بزرگی از کل صنایع موجود در این شهر را تشکیل می‌دهند. مقدار فاضلاب صنایع، که فاضلاب صنایع شیمیایی و الکترونیک نیز بخشی از آن می‌باشد، ارتباط مستقیمی با بزرگی صنعت دارد. بنابراین از جمله معیارهای مهم در انتخاب صنایع نمونه، بزرگی صنعت (تعداد کارگران) به همراه کل آب مصرفی و فاضلاب تولیدی بود. معیار دیگر در انتخاب نمونه، نوع صنعت بود بدین ترتیب که سعی شد از هر صنعت حداقل یک مورد (با توجه به فراوانی و اهمیت صنعت) انتخاب و مطالعه شود. برای انتخاب نمونه‌ها، صنایع شیمیایی و الکترونیک به 8 گروه صنعتی تقسیم شدند: 1- صنایع تولید مواد پاک‌کننده و شوینده، 2- صنایع باطری، 3- صنایع نفت، 4- صنایع لاستیک، 5- صنایع پلاستیک، 6- صنایع رنگ، 7- صنایع الکترونیک و 8- صنایع شیمیایی متفرقه. در محدوده تهران 59 واحد صنعتی شیمیایی و الکترونیک با پرسنل بیش از 50 نفر وجود دارد که جامعه آماری این مطالعه را تشکیل می‌داد.

اندازه نمونه لازم برای این بررسی با استفاده از فرمول  n= محاسبه گردید و برای جمعیت متنابهی (تعداد 59 واحد صنعتی) تصحیح شد. از مطالعات قبلی میانگین بار آلودگی BOD در حدود (kg/d 3000=SD) 4000 گزارش گردیده است (13) که با در نظر گرفتن دقت kg/d(d) 1000 و اطمینان 95%، اندازه نمونه لازم پس از تصحیح برای جمعیت متناهی 59 واحد صنعتی تحت بررسی، 18 بدست آمد. این 18 واحد نمونه متناسب با تعداد واحدهای صنعتی موجود در 8 گروه صنعت ذکر شده در بالا به صورت تصادفی در هر گروه صنعتی انتخاب گردیدند.

به منظور ثبت اطلاعات و داده‌ها پرسشنامه‌ای با سه بخش 1) مشخصات عمومی صنعت، 2) مواد مصرفی و تولیدی صنعت و 3) مشخصات اختصاص واحد صنعتی (شامل میزان آب مصرفی، نقاط مصرف آب و تولید فاضلاب، میزان فاضلاب و مشخصات کیفی فاضلاب) تهیه گردید. قسمت اول و دوم پرسشنامه به روش مصاحبه و مشاهده تکمیل شد.

پس از هماهنگی‌های لازم با صنایع ابتدا نقشه‌ای از فاضلابروها (در صورت امکان) تهیه شد. سپس با نمونه‌برداری از محلهای مناسب و آنالیز نمونه‌ها در آزمایشگاه گروه مهندس بهداشت محیط دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تهران، مشخص کردن دیاگرام بیلان مواد و اندازه‌گیری میزان جریان فاضلاب، قسمت سوم پرسشنامه نیز تکمیل گردید.

 

نتایج:

در طول دوره تحقیق از فاضلاب هر یک از 18 واحد صنعتی منتخب بطور متوسط پنج بار نمونه‌برداری صورت گرفت و این نمونه‌ها در آزمایشگاه گروه مهندسی بهداشت محیط دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تهران بر اساس آخرین دستورالعمل‌های مرجع (14). برای اندازه‌گیری BOD₅ و SS استفاده گردید. دبی (Discharge) فاضلاب کارخانه‌ها نیز در محل اندازه‌گیری می‌شد.

نمودار (1) توزیع صنایع شیمیایی و الکترونیک را در تهران نشان می‌دهد. این نمودار نشان می‌دهد که توزیع این صنایع به گونه‌ای ناموزون می‌باشد و تمرکز عمده آنها در منطقه غرب یعنی محدوده جاده‌های مخصوص و قدیم کرج می‌باشد. جدول (1) فاکتور مصرف آب 8 نوع صنعت شیمیایی و الکترونیکی را ارائه می‌دهد. برای محاسبه فاکتور مصرف آب در هر گروه از صنایع شیمیایی و الکترونیک، مقدار مصرف آب در کارخانه‌های بررسی شده در یک دوره فعالیت یک ساله بر ظرفیت تولید آنها تقسیم شد تا فاکتور مصرف آب بر حسب مترمکعب آب به ازای هر تن محصول بدست آید.

نمودار 1 – توزیع فاضلاب

 

 

 

 در صنایع شیمیایی و الکترونیک تهران بزرگ به تفکیک مناطق مختلف

چنانکه نتایج جدول (1) نشان می‌دهد از میزان 757، 569، 43 متر مکعب کل مصرف آب در صنایع شیمیایی و الکترونیک در سال 1377، 3/40% از کل مصرف، مربوط به صنعت پلاستیک بوده که بیشترین مصرف آب را از آن خود ساخته است. همچنین معادل 3% کل مصرف به صنعت الکترونیک تعلق دارد که کمترین مصرف آب را دارد.

 

جدول شماره 1 – فاکتور مصرف آب و توزیع مصرف آب در صنایع شیمیایی و الکترونیک شهر تهران بر اساس نوع صنعت

نوع صنعت	فاکتور مصرف آب (m^3/Ton)	میزان مصرف آب (m^3/year)
تولید مواد شوینده و پاک کننده	89/11	(3/9%) 4029147
پلاستیک‌سازی	71/337	(3/40%) 17536502
رنگ‌سازی	47	(3/3%) 1434300
الکترونیک	66/1	(3%) 1434300
پالیش نفت	95/1	(8/18%) 8186550
لاستیک‌سازی	77/104	(1/15%) 6595419
باطری‌سازی	75/0	(3/6%) 2786540
تولید مواد شیمیایی متفرقه	11/13	(9/3%) 1708679
مجموع صنایع	__	(100%) 43569757

 

فاکتور تولید فاضلاب برای این 8 گروه صنعتی بدست آمده که در جدول (2) نشان داده شده است. نتایج مندرج در این جدول نشان می‌دهد که از کل میزان 739، 236، 22 متر مکعب فاضلاب تولید شده در سال 1377، 6/31% مربوط به صنعت پلاستیک می‌باشد که بیشترین میزان فاضلاب را تولید کرده است. 4/3% نیز به صنعت الکترونیک مربوط می‌شود که کمترین میزان فاضلاب را تولید کرده است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

شکل 2 – درصد تبدیل آب به فاضلاب در صنایع شیمیایی الکترونیک تهران بزرگ به تفکیک صنایع مختلف

 

 

جدول شماره 2 – فاکتور تولید فاضلاب و توزیع تولید فاضلاب در صنایع شیمیایی و الکترونیک شهر تهران بر اساس نوع صنعت

 

 

نوع صنعت	فاکتور مصرف آب (m^3/Ton)	میزان مصرف آب (m^3/year)
تولید مواد شوینده و پاک کننده	3/8	(7/12%) 2816954
پلاستیک‌سازی	34/135	(6/31%) 7015673
رنگ‌سازی	38/28	(3/4%) 943953
الکترونیک	97/0	(4/3%) 750234
پالیش نفت	53/1	(6/29%) 6585226
لاستیک‌سازی	32/39	(10%) 2222345
باطری‌سازی	21/0	(6/3%) 825641
تولید مواد شیمیایی متفرقه	51/9	(8/4%) 1077013
مجموع صنایع	__	(100%) 22236739

 

شکل (2) توزیع فاضلاب حاصل از صنایع شیمیایی و الکترونیک را در مناطق مختلف تهران نشان می‌دهد. مشاهده می‌گردد  که بیش از نیمی از مقدار فاضلابی که از این صنایع تولید می‌کنند در منطقه غرب یعنی محدوده جاده‌های مخصوص و قدیم کرج به محیط تخلیه می‌گردد.

فاضلاب تولید شده از صنایع شیمیایی و الکترونیک شهر تهران با دامنه تغییرات کمی و کیفی‌ای که دارد باعث توزیع کاملاً غیریکنواخت بار آلودگی هم به لحاظ نوع صنعت و هم به لحاظ نوع منطقه شده است. جدول (3) بار آلودگی BOD را به تفکیک نوع صنعت نشان می‌دهد.

 

جدول شماره 3 – بار آلودگی BOD تولید شده از صنایع شیمیایی و الکترونیک شهر تهران به تفکیک صنایع مختلف

نوع صنعت	مقدار فاضلاب (m^3/d)	بار آلودگی BOD (kg/d)
تولید مواد شوینده و پاک کننده	7718	(44%) 14108
پلاستیک‌سازی	19221	(28%) 9072
رنگ‌سازی	2586	(5/7%) 2428
الکترونیک	2055	(5/0%) 175
پالیش نفت	1892	(10%) 3313
لاستیک‌سازی	4078	(5%) 1721
باطری‌سازی	2261	(2%) 581
تولید مواد شیمیایی متفرقه	2951	(3%) 832
مجموع صنایع	42761	(100%) 32230

 

Kg/d 14108 BOD که از صنایع تولیدکننده مواد شوینده و پاک‌کننده تولید می‌شود، 44% کل بار آلودگی ایجاد شده را به خود اختصاص داده است که بیشترین سهم را در تولید BOD دارا می‌باشد. به همین ترتیب صنایع الکترونیک نیز با تولید kg/d 175 BOD، 5/0% کل بار آلودگی را تولید کرده است که کمترین سهم را در تولید دارد.

جدول (4) نیز بار آلودگی SS را به تفکیک نوع صنعت نشان می‌دهد. مشخص است که صنایع تولیدکننده مواد شوینده و پاک‌کننده با تولید kg SS/d 12218 معادل 41% و صنایع باطری‌سازی با تولید kg SS/d 310 معادل 1% کل جامدات معلق تولیدکننده از صنایع شیمیایی و الکترونیک شهر تهران به ترتیب بیشترین و کمترین سهم را در تولید آلودگی به خود اختصاص داده‌اند.

 

جدول شماره 4 – بار آلودگی SS تولید شده از صنایع شیمیایی و الکترونیک شهر تهران به تفکیک صنایع مختلف

نوع صنعت	مقدار فاضلاب (m^3/d)	بار آلودگی BOD (kg/d)
تولید مواد شوینده و پاک کننده	7718	(41%) 12218
پلاستیک‌سازی	19221	(5/31%) 9363
رنگ‌سازی	2586	(11%) 3248
الکترونیک	-	-
پالیش نفت	1892	(3%) 923
لاستیک‌سازی	4078	(5/1%) 400
باطری‌سازی	2261	(1%) 310
تولید مواد شیمیایی متفرقه	2951	(11%) 3399
مجموع صنایع	42706	(100%) 29859

 

بحث و نتیجه‌گیری:

مسئله کمیت و کیفیت فاضلاب صنعتی معضلی است که نه تنها گریبانگیر تهران و دیگر شهرهای کشورمان می‌باشد بلکه شهرهای بزرگ و کوچک کشورهای مختلف جهان نیز با این معضل زیست محیطی دست و پنجه نرم می‌کنند. در این مطالعه در راستای توسعه صنعتی، در سال 1377 تلاشی به منظور تعیین کمیت و کیفیت فاضلاب صنایع شیمیایی و الکترونیک آغاز شد. هر چند مطالعه مربوط به سال 1377 می‌باشد، اما مراجعات پیوسته صنایع مختلف به گروههای مهندسی بهداشت محیط و حرفه‌ای در طول سالهای 77 تا 83 در زمینه طرحهای تحقیقاتی بهداشت محیط و حرفه‌ای و نیز بازبینی‌های فنی‌ای که در سال 1383 از این صنایع صورت گرفت نشان می‌دهد که نه تنها مشکل فاضلاب صنعتی به قوت خود باقی مانده است بلکه این مشکل رو به رشد نیز می‌باشد. مقایسه میان نتایج این مطالعه و نتایج مطالعات انجام شده در کشورهای دیگر نشان می‌دهد فاضلاب صنایع تهران هم به لحاظ کمی و هم به لحاظ کیفی نیازمند برنامه‌ریزی و کنترل مناسب می‌باشد. در سال 1995 بار آلودگی BOD و SS تخلیه شده در منطقه مدیترانه شمال شرقی به ترتیب kg/d 21370 و kg/d 7397 (15) و در سال 1994 بار آلودگی BOD و SS در منطقه ازمیر ترکیه به ترتیب kg/d 79452 و kg/d 54794 بوده است (15). مقدار فاضلاب صنعتی‌ای که در سال 1995 در منطقه صنعتی چورلو ترکیه تولید شده است m³/year 22236739 فاضلاب با بار آلودگی BOD kg/d 32230 و بار آلودگی kg/d SS 29859 به محیط تخلیه گردیده است. یادآوری این نکته ضروری است که داده‌های این مطالعه فقط به صنایع شیمیایی و الکترونیک تعلق دارد که تنها 21% از کل صنایع را در این شهر تشکیل می‌دهند، در حالی که داده‌های مناطق مدیترانه شمال شرقی، ازمیر و چورلو مربوط به کل صنایع می‌باشد. بنابراین اگر کل صنایع موجود در شهر تهران در نظر گرفته شود مشخص می‌گردد که حجم عظیمی از فاضلاب صنعتی با بار آلودگی بسیار بالا هر ساله به محیط زیست تهران تخلیه می‌شود که پتانسیل استفاده مجدد دارد. همجواری بیش از 50% مزارع و زمینهای کشاورزی با مناطق تمرکز (منطقه غرب تهران) صنایع شیمیایی و الکترونیک زمینه استفاده مجدد از فاضلاب این صنایع را هموار ساخته است. یکی از راه حل‌های این مشکل زیست محیطی استفاده از فاضلاب این صنایع پس از تصفیه لازم در بخش کشاورزی می‌باشد. به نظر می‌رسد ارزیابی‌های مفصل‌تر پروفیل‌های آلودگی حاصل از فاضلاب صنعتی لازم است تا سهم هر یک از صنایع در آلودگی محیط زیست شهر تهران تعیین گردد. نتایج این مطالعه می‌تواند از دیدگاههای مختلفی ارزیابی شود و مبنایی را برای بررسی آلودگی و نیز راهبردهای در حال توسعه کنترل فراهم آورد.

 

 

 

 

 

        منابع                                                                                                                              References

1.        Lewise D, Trantolo DJ. Process engineering for pollution control and wasted minimization. New York: Dekker;1994.

2.        UNEP, The environmental management at industrial estates. UNEP Technical Report. 1997;39:150-152.

3.        Rajeshwari S, Mamasivayam C, Kadirvelu K. Orange peel as an adsorbent in the removal of acid violet 17 (Acid Dye) from aqueous solutions. Waste Management. 2001;21:10-11.

4.        Gambbir SP. Resource recovery oil from sludge. Power Sources. 1983;11:203-204.

5.    سلطانی محمود. فاضلابهای صنعتی و اثر آن بر محیط زیست، مجله اطلاعات عمومی، 1370، شماره 3، ص 36-38.

6.    منزوی محمدتقی. فاضلابهای شهری (تصفیه فاضلاب)، چاپ اول جلد دوم، تهران، انتشارات جهاد دانشگاهی دانشگاه تهران، 1364، ص 10-11.

7.        Taunsstein N, Fresenius W, Schnider W. Wastewater technology, collection, treatment and analysis of wastewater. Springer-Bertinn. 1989;30:68-90.

8.        Dutta PK. An overview of textile pollution and its remedy. Indian J Environ Pollution: 1994;14:443-446.

9.        Arceivala S J. Wastewater treatment for pollution control. Philadelphia: Mc Graw-Hill;1998.

10.     Varshney CK. Water pollution and management. Willy Eastern Limmited: New Delhi; 1983.

11.     Shams P, Panday G, Age DA. The progressive formation of sulphate in the textile mill effluents. Indian J Environ Health. 1994;36:263-266.

12.     Yamasaki K. Future outlook for lead/acid batteries in Japan. Power Sources. 1984;11:3-5.

13.     Gorgun E, Germirli FB, Orhon D, Ozbasaran M, Seskin N. Wastewater characterization in metropolitan areas with significant agro industries. Water Sci Technol. 1999;40:13-21.

14.     Arnold E, Greenberg Lenore S. Clesceri, Andrew D. Eaton. Standard methods for examination of water and wastewater. American Public Health Association. 1992.

15.     Samsunlu L. Coastal pollution and mitigation measures in Turkey. Water Sci Technol. 1999;39: 13-20.

اب و شوینده ها

آب با خواص مطلوب خود به عنوان يك حلال – عامل انتقال انرژي مكانيكي و انتقال ذرات لكه كه به صورت كلوئيدي در آب پخش شده – يكي از عوامل مهم در فرايند شست و شوي لباس است. يونهاي كلسيم و منيزيم موجود در آب (سختي آب) و ساير يونهاي فلزات سنگين مي توانند تاثير سويي بر كيفيت شست و شو داشته باشند. اين آثار شامل رسوب املاح كربنات وساير املاح نامحلول بر پارچه و قطعات ماشين لباسشويي، تجزيه بعضي مواد اكتيو (مواد سفيد كننده) و يا حتي تخريب پارچه مي باشد.
در نتيجه حذف كامل يونهاي سختي آب و ساير فلزات سنگين با مكانيزم هاي مختلف، لازمه عملكرد مناسب محصولات لباسشويي است، اين عمل با اضافه كردن مواد سازنده ها مانند فسفات، زئوليت ، سيترات و غيره به فرمولاسيون محصولات لباسشويي انجام مي شود. مواد سازنده بخش عمده اي از فرمولاسيون پودرهاي لباسشويي را تشكيل مي دهند و به همراه مواد فعال سطحي (Surfactants) به عنوان اجزاي اصلي فرمولاسيون در كيفيت كار اين محصولات موثر هستند.
پروژه تحقيقاتي فوق با توجه به تغييرات وسيع سختي آب در نواحي مختلف ايران (ppm 100-500) و با هدف تعيين دستورالعمل مناسب مصرف محصولات لباسشويي و بهينه سازي فرمولاسيون اين محصولات تعريف شده است. نتايج گزارش شده در اين مقاله شامل موارد ذيل است:
- بررسي آماري ميزان سختي آب در مناطق مختلف كشور؛
- بررسي كيفيت محصولات لباسشويي موجود درشرايط مختلف سختي آب و ارايه روشهاي مناسب مصرف با توجه به ميزان سختي آب؛
- بررسي راندمان كاري مواد مختلف سازنده از نظر قدرت جذب سختي آب و بهينه سازي فرمولاسيون

امروزه با توجه به تنوع در توليدات کارخانه اي مواد شوينده، سفيدکننده و مانند آنها امور شست و شو و به طور کلي تميزکاري در خانه و يا حتي محيط هاي ديگر نه تنها سرعت يافته ، بلکه راحت تر شده است.

البته مواد طبيعي گوناگوني مانند نمک طعام، آب ليمو ترش، گليسرين، سرکه سفيد و جوش شيرين و ... نيز وجود دارند که براي لک بري و سفيد کردن مورد استفاده قرار گرفته و بسيارمفيد نيزهستند ، ولي براي کليه موارد کافي نبوده لذا همه ما مجبور به استفاده از محصولات شيميايي کارخانه اي هستيم که استفاده از آنها نيازمند رعايت نکاتي است که در ذيل به آنها اشاره مي شود:

مواد شوينده ، ضدعفوني کننده وسفيد کننده را در کمد نگه داري کنيد که در ِ آن قفل شده و قابل دسترس بچه ها نباشند.

قراردادن موادي از اين دست درکابينت هاي زميني آشپزخانه، ممکن است خطرات بسياري را براي کودکان ايجاد کند.

اگر در خانه تان با يکي از مواد ياد شده ، مشغول کار هستيد و کودک شما در نزديکيتان مشغول بازي است به هنگام ترک آن مکان حتي به طور موقتي براي جوابگويي زنگ در يا تلفن، کودک را به همراه ببريد.

بر روي قوطي مواد ياد شده حتماً برچسبي حاوي نام کالا و جمله" خوردني نيست" بچسبانيد.

به هنگام استفاده از مواد شوينده از دستکش استفاده کنيد.

اگر از مواد سفيد کننده و انواع اسيدها استفاده مي کنيد ، مراقب باشيد که به پوست، چشم و حتي لباس شما نپاشد.

در صورتي که حتي قطره اي از آن با چشم شما تماس پيدا کرد، به سرعت چشمتان را با آب فراوان بشوييد.

هنگامي که براي شست و شوي سرويس هاي بهداشتي از مواد فوق استفاده مي کنيد، حتماً پنجره اي را در آن مکان باز کرده و در صورت وجود هواکش ، آن را روشن کنيد. در ضمن براي شست و شو از آب داغ استفاده نکنيد، زيرا بخارات ناشي از محلول آب داغ و مواد شوينده ، سبب مسموميت تنفسي شود.

از کار با مواد شيميايي قابل اشتعال در نزديکي شعله گاز بپرهيزيد، زيرا ممکن است همين بي احتياطي سبب بروز آتش سوزي عظيمي در خانه تان شود.

هرگز مواد شوينده مختلف را با هم ديگر مخلوط نکنيد. اگر يک محصول شوينده براي پاک کردن سطحي کافي و کارساز نباشد، ابتدا با دستمال نمدار مواد قبلي را کاملاً از روي سطح زدوده ، سپس مواد جديد را استفاده کنيد.

معرفی نرم افزارهای شیمی

Crocodile Chemistry

 

آیا تا به حال هوس کرده اید که 5 گرم طلا را در اسید های مختلف بریزید تا به چشم ببینید که حل می شود یا نه؟ ودر نهایت یک لیتر تیزاب سلطانی (بدون ترس از خورندگی و بخارات بدبو و مضر و آن ) درست کرده واز مشاهده ی حل شدن طلاها لذت ببرید. خود من که  تا کنون موفق به انجام چنین کاری نشده ام!

 

نرم افزار Crocodile chemistry  علی رغم نام ترسناکش، یکی ازجالب ترین و دوست داشتنی ترین نرم افزارهای آموزش شیمی آزمایشگاهی درسطح دبیرستان است و هرکس که برای اولین بار کار با آن را تجربه کند، بدون شک چند ساعتی را بی اختیار صرف بررسی قسمت های متنوع و جالب این آزمایشگاه مجازی خواهد کرد. از ویژگی های مهم این برنامه کاربر پسند (User Friendly) بودن آن است، به گونه ای که حتی کاربر نیاز به یادگیری طرز کار با برنامه یا مراجعه به Help برنامه را احساس نمی کند، هر چند که برنامه Tutorial های قوی ای نیز دارد. مواد و وسایلی که انتخاب شده اند، به طور کامل نیازهای یک آزمایش در سطح دروس دبیرستان را تامین می کنند ونحوه ی کار با آن ها بسیار راحت است. اگر پیش ازاین با برنامه های مشابه نظیر Chemlab کار کرده و مشکلات کار با آن ها راتجربه کرده باشید، متوجه خواهید شد که برنامه Crocodile به گونه ای طراحی شده که با حداقل پیام های خطا (ی اعصاب خرد کن) مواجه شده و البته پس از کمی آشنایی بیشتر با برنامه، اصلا مواجه نمی شوید.

برنامه جدا از منوها و میله ابزارهای استاندارد که بین همه ی برنامه های تحت سیستم عامل ویندوز مشترک هستند، دارای 3 تختانه (پانل) اصلی است که عبارتند از:

 

(Models): شامل مثال ها و نمونه های از پیش طراحی شده و محل نمایش آزمایش های مورد علاقه شماست. ویرایش 504 (سال 2005) این برنامه دارای 70 آزمایش از پیش طراحی شده در زمینه های اسیدها و بازها، واکنش های فلزها، سرعت واکنش ها، الکتریسیته و الکترولیز، تیتراسیون ها، جداسازی و... می باشد. در مورد هرآزمایش اطلاعاتی نیز در مورد بحث نظری و نحوه انجام آزمایش ارائه شده است.

 

(Parts) : شامل مواد شیمیایی (مثل فلزها، اسیدها، بازها، نمک ها، گازها و... )، تجهیزات (مثل چراغ بونزن،سه پایه ،ابزار الکتروشیمی و...) ، وسایل شیشه ای ( بشرها،ارلن ها، پیپت ها و... )، شناساگرها و ابزار ارائه ( مثل نمودار، تصویر، انیمیشن و...) است که برای کار با ابزارارائه، نیاز به مهارت بیش تری دارید.

 

(Properties) : که محل تنظیم خواص اشیا، شامل وسایل (مثل حجم ظرف ها) ، مواد (مثل غلظت محلول ها) و تنظیمات صحنه است.

 

برای استفاده ازهرماده یا وسیله کافیست آن را از تختانه کنار، به داخل صحنه بکشید، هنگام انجام واکنش ها، نرم افزار، امکانات جالبی در اختیارتان می گذارد. به طور مثال، می توانید فعل و انفعالات را به شکل معادله های شیمیایی که دائما با پیشرفت واکنش تغییر می کنند ببینید ٬ یا ازمشاهده انیمیشن های شبیه سازی تغییرات درسطح مولکولی که حتی تناسب کمی اتم ها نیزدر آن رعایت شده است، لذت ببرید. درصورت آشنایی بیشتربا برنامه می توانید نمودارهای تغییرات حجم ،pH و... را در آزمایش هایی نظیر تیتراسیون ها رسم کنید. برنامه یک جدول تناوبی ساده نیز دارد.

نسخه آزمایشی 30 روزه ی این نرم افزار را می توانید از این جا دانلود کنید، ولی نسخه کامل و قفل شکسته آن، در بازار نرم افزار ایران موجود است.

آدرس وب سایت شرکت تولید کننده ی نرم افزار:

                          http://www.crocodile-clips.com